Peter Thiel - người sáng lập Palantir là ai?

Thiel, người đã bước sang tuổi 50 hồi tháng 10 năm ngoái, đã đóng góp 1,25 triệu đô la cho chiến thắng của tổng thống Trump, từng phát biểu tại đại hội đảng Cộng hòa, và ăn tối với Trump tại Nhà Trắng. Nhưng Thiel đã bỏ lại nền tảng lâu năm gầy dựng ở San Francisco và chuyển các công ty đầu tư cá nhân của mình sang Los Angeles, nơi ông dự định thiết lập dự án tiếp theo của mình, một đế chế truyền thông.

thiel

Peter Thiel - nhà sáng lập Palantir

Khi tài sản của Thiel đã phát triển, ông đã trở nên cứng rắn hơn. Trong một luận năm 2009 cho Viện Cato, ông đã bày tỏ sự không đồng tình của mình với chính sách thuế, chính phủ, phụ nữ, người nghèo và sự chấp nhận cái chết như là một điều không thể tránh khỏi của xã hội. Ông viết rằng ông đã đạt được một số kết luận căn bản: "Điều quan trọng nhất, tôi không còn tin rằng tự do và dân chủ đi đôi với nhau. Và năm 1920 là lần cuối cùng người ta có thể cảm thấy lạc quan một cách thực sự về dân chủ Mỹ”.

Thiel lấn sân sang kỹ thuật sau khi để vuột mất chức Thư ký viên tư pháp Tòa án Tối cao sau khi tốt nghiệp từ trường Luật Stanford. Ông đã đồng sáng lập PayPal và sau đó đánh cược thành công của mình khi dùng doanh thu từ việc bán công ty năm 2002 cho công ty EBay Inc, vào việc thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm. Ông ta đã đặt cược sớm vào Facebook Inc, với một khoản đầu tư 3,3 tỷ USD, theo ước tính của Bloomberg. Trong mắt mọi người, ông trở  thành một người luôn ủng hộ những ý tưởng lớn, minh chứng bằng việc đầu tư sớm vào Facebook hay những thứ như đi du lịch không gian cá nhân ( thông qua một khoản đầu tư vào SpaceX), các lựa chọn khách sạn (Airbnb), và các quốc đảo nổi trên mặt nước (Seasteading Institute).

Ông bắt đầu Palantir (cái tên được đặt theo những quả cầu tinh thể trong suốt trong bộ phim Chúa tể của những chiếc nhẫn) 3 năm sau vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001. Bộ phận đầu tư của CIA, In-Q-Tel, là nhà đầu tư hạt giống. Với vai trò của giám đốc điều hành, ông đã chọn một người bạn học trường luật cũ và Alex Karp cùng đồng hành với mình. Thiel nói với Bloomberg vào năm 2011 rằng các nhà tự do dân sự nên nắm lấy Palantir, bởi vì việc khai thác dữ liệu ít khắc nghiệt hơn là "lạm dụng điên rồ các chính sách khắc nghiệt" được đề xuất sau ngày 11 tháng 9. Cách tốt nhất để ngăn chặn một cuộc tấn công thảm khốc khác mà không trở thành một nhà nước vũ trang, là cung cấp cho chính phủ các công cụ giám sát tốt nhất có thể, đồng thời xây dựng các biện pháp tự vệ chống lại những sự lạm dụng.

Trong quá trình hoạt động cho đến nay, Palantir dính líu tới vài vụ việc liên quan đến vấn đề gian lận và bản quyền và cũng để vuột mất khá nhiều khách hàng là các doanh nghiệp lớn.

Những câu chuyện kể lại rằng Stephen Cohen, một trong những đồng sáng lập của Thiel, đã lập trình nguyên mẫu ban đầu cho phần mềm của Palantir trong hai tuần. Và đã mất nhiều năm để thu hút khách hàng của công ty dẫn đầu trong thị trường phân tích tình báo, lúc bấy giờ là một công ty phần mềm có tên là I2 Inc.

I2 từng cáo buộc Palantir đã chiếm đoạt tài sản trí tuệ của mình thông qua một công ty vỏ bọc được đăng ký dưới danh nghĩa gia đình của một nhà điều hành Palantir. I2 kiện Palantir tại tòa liên bang, cáo buộc gian lận, âm mưu và vi phạm bản quyền. Trong khi đó, Palantir lập luận rằng công ty có quyền thích hợp trong việc sử dụng mã I2 vì lợi ích của công dân Mỹ. Tuy nhiên những lời biện hộ của Palantir đã bị bác bỏ, Palantir đồng ý trả I2 khoảng 10 triệu đô la để giải quyết vụ kiện. I2 đã được bán cho IBM vào năm 2011.

Trong suốt 14 năm, Palantir như là nơi trú ẩn huyền bí cho các kỹ sư giỏi, những người muốn giải quyết những vấn đề lớn như khủng bố và buôn bán người mà không quan tâm đến các mối lo hàng ngày như việc kiếm tiền chẳng hạn. Các giám đốc điều hành Palantir khoe khoang về việc không sử dụng bất kỳ một nhân viên bán hàng nào, tất cả đều nhờ vào việc giới thiệu truyền miệng hiệu quả các sản phẩm của công ty.

Việc khai thác dữ liệu ban đầu của công ty đã khiến các nhà đầu tư mạo hiểm lúng túng, những người đã định giá công ty 20 tỉ đô la vào năm 2015. Nhưng Palantir chưa bao giờ báo cáo lợi nhuận. Nó hoạt động ít giống như một công ty phần mềm thông thường, mà giống với một công ty tư vấn khi cử đi gần một nửa trong số 2.000 kỹ sư của mình đến công ty của khách hàng. Cơ chế đó tỏ ra hiệu quả đối với khách hàng là các cơ quan gián điệp của chính phủ đang tìm kiếm các ứng dụng chuyên biệt nhưng lại tạo các kết quả khác nhau với các khách hàng là doanh nghiệp. Chi phí lắp đặt và bảo dưỡng cao của Palantir khiến các khách hàng như Công ty Hershey, là đối tác của Palantir vào năm 2015, bỏ đi hai năm sau đó. Coca-Cola, Nasdaq, American Express và Home Depot cũng đã từ bỏ Palantir.

Vấn đề về bảo mật thông tin của Palantir đã sớm lộ rõ những vấn đề

Karp công nhận mô hình cảm ứng cao (high-touch) đã có vấn đề sớm, ảnh hưởng đến sự thúc đẩy của công ty vào thị trường doanh nghiệp, nhưng rất khó tìm ra các giải pháp. “Chúng tôi không muốn trở thành một công ty dịch vụ. Chúng tôi muốn làm một cái gì đó hiệu quả về chi phí” ông thú nhận tại một hội nghị châu Âu năm 2010. Ông cũng thừa nhận nhiều khó khăn gặp phải nằm ngoài dự đoán.

Sản phẩm mới nhất của Palantir, Foundry, nhằm mục đích cuối cùng là vượt qua hàng rào lợi nhuận với sự tự động hóa nhiều hơn và ít cần đến các kỹ sư tại chỗ. Airbus SE, hãng sản xuất máy bay lớn của châu Âu, sử dụng Foundry để thu thập dữ liệu về các thành phần cụ thể cấu tạo máy bay để theo dõi việc sử dụng và bảo trì và dự đoán các vấn đề sửa chữa. Merck KGaA, công ty dược phẩm khổng lồ, có hợp đồng lâu dài với Palantir để sử dụng Foundry trong phát triển thuốc và quản lý chuỗi cung ứng.

Việc áp dụng Foundry sâu hơn vào thị trường thương mại là rất quan trọng đối với Palantir. Morgan Stanley hiện nay đánh giá công ty với cái giá 6 tỷ USD. Fred Alger Management Inc., công ty đã sở hữu cổ phiếu công ty từ năm 2006, đánh giá lại Palantir vào tháng 12/2017 là vào khoảng 10 tỷ USD, theo Bloomberg Holdings.

Palantir bắt đầu làm việc với LAPD (Sở Cảnh sát thành phố Los Angels) trong năm 2009, dưới sự tài trợ của liên bang. LAPD sử dụng sản phẩm Gotham của Palantir cho Operation Laser, một chương trình để xác định và ngăn chặn những người có thể phạm tội. Các thẻ được số hóa trong hệ thống Palantir, thêm vào cơ sở dữ liệu giám sát liên tục mở rộng mà có thể truy cập đầy đủ mà không cần lệnh. Điểm dữ liệu của ngày mai được tự động liên kết với ngày hôm nay. Việc này giúp tìm ra các nghi phạm có liên quan một cách dễ dàng.

palantir

Ảnh chụp màn hình của Gotham

Nền tảng được bổ sung với cái mà nhà xã hội học Sarah Brayne (người đã dành hai năm rưỡi gắn bó với LAPD trong khi nghiên cứu luận án của mình về chính sách dữ liệu lớn tại Đại học Princeton và hiện là phó giáo sư tại Đại học Texas ở Austin) gọi là mạng lưới giám sát thứ cấp: trang web của những người liên quan, bạn bè, người tình. Ví dụ, một phụ nữ trong hệ thống, không bị nghi ngờ phạm tội, được xác định là có nhiều bạn trai trong cùng một mạng lưới cộng sự. Bất kỳ ai đăng nhập vào hệ thống đều có thể nhìn thấy tất cả những mối quan hệ mật thiết này. Để mở rộng phạm vi các kết nối có thể, LAPD cũng đã khám phá việc mua các dữ liệu cá nhân, bao gồm các phương tiện truyền thông xã hội, thông tin đường bộ, nguồn cấp dữ liệu từ các bệnh viện, bãi đậu xe và các trường đại học và thông tin về việc giao hàng từ Tổ chức quốc tế Papa John và Pizza Hut LLC.

LAPD từ chối bình luận về câu chuyện này. Palantir đã gửi cho Bloomberg một tuyên bố giải thích công việc của mình với cơ quan thực thi pháp luật: “Các kỹ sư triển khai chuyển tiếp (forward-deployed engineers) và kỹ sư quyền riêng tư tự do dân sự (privacy and civil liberties) làm việc với các khách hàng là các cơ quan thực thi pháp luật (bao gồm LAPD) để đảm bảo việc thực hiện phần mềm của chúng tôi và tích hợp hệ thống nguồn với phần mềm phù hợp với các nghĩa vụ pháp lý và chính sách của Bộ, cũng như các cân nhắc về quyền riêng tư và quyền tự do dân sự mà hiện tại có thể chưa được thông qua. Chúng tôi là một công ty luôn xác định và cân nhắc các cam kết và các ứng dụng chung của phần mềm mà chúng tôi cung cấp. Cơ quan Cảnh sát có trách nhiệm kiểm soát nội bộ để đảm bảo rằng hệ thống thông tin được sử dụng đúng với chính sách và thủ tục của họ. ”

Chiến dịch Laser đã làm cho cảnh sát L.A bận rộn không ngừng. Một khi các nghi phạm được đặt trong một spidergram, chúng sẽ bị mắc kẹt.

Manuel Rios, 22 tuổi, sống ở phía sau ngôi nhà của bà ngoại ở trên đỉnh một ngọn đồi ở Đông L.A., ở trung tâm khu vực của các băng đảng của thành phố. Dáng người cao với làn da sáng và tóc màu sáng , anh gặp khá nhiều khó khăn ở trường trung học và cũng đã phải vật lộn với chứng trầm cảm. Không theo kịp chương trình học, anh đã bỏ học để làm việc tại siêu thị.

Anh lớn lên trong một môi trường mà những người bạn đều đã tham gia Eastside 18, chi nhánh địa phương của băng đảng 18th Street, một trong những tổ chức tội phạm lớn nhất ở miền Nam California. Rios nói rằng anh chưa bao giờ "nhảy vào"  và gia nhập 18th Street. Anh nghiện ma túy đá nhiều năm và đã từng bị bắt vì sở hữu một khẩu súng lục và bị kết án quản chế. Sau một thời gian trong nhà tù quận vì một vụ rộm cắp tại trung tâm thành phố, anh đã tránh được nhiều rắc rối và đã cai nghiện ma túy năm ngoái.

Vào năm 2016, Rios đang ngồi trong một chiếc xe đậu bên đường cùng với một người bạn tại Eastside 18 thì chiếc xe của anh bỗng nhiên bị xe cảnh sát kéo lên. Người bạn của anh bỏ chạy, đuổi theo phía sau là cảnh sát, nhưng Rios vẫn ở lại. “Tại sao tôi lại phải chạy? Tôi không phải là một thành viên băng đảng đó”, anh hồi tưởng lại trong lúc thưởng thức món bít-tết và trứng ở IHOP gần nhà. Cảnh sát quay lại và còng tay anh. Một trong số họ chụp ảnh anh bằng điện thoại di động. “Chào mừng bạn đến với cơ sở dữ liệu của băng đảng Eastside 18!” Viên cảnh sát nói.

Kể từ đó anh đã bị cảnh sát dừng xe lại hàng tá lần, anh thực sự không thích điều đó và cũng có suy nghĩ chuyển đi nơi khác. Tuy nhiên anh không thể. Bạn gái của anh vừa sinh một bé gái, và anh ấy muốn ở bên họ. "Họ nói rằng tôi đang ở trong hệ thống của họ, tôi sẽ không thể nói dối họ. Họ đi theo sự thật của họ chứ không phải sự thật thực sự", anh nói.

Tại Chicago, ít nhất hai người nhập cư đã bị giam giữ bởi các viên chức của cơ quan Di trú và Hải quan (ICE) do dựa trên thông tin sai lệch trong cơ sở dữ liệu của băng đảng Eastside 18. Chicago là một thành phố thiêng liêng, do đó, không rõ ICE làm thế nào mà phát hiện ra các đảng phái có mục đích. Nhưng Palantir thì có thể. Công ty cung cấp một "giải pháp quản lý tình báo" cho Văn phòng Cảnh sát trưởng Cook County để tích hợp thông tin từ ít nhất 14 cơ sở dữ liệu khác nhau, bao gồm danh sách các băng đảng được biên soạn bởi các sở cảnh sát tiểu bang và địa phương. Palantir cũng có hợp đồng khai thác dữ liệu 41 triệu USD với ICE để xây dựng hệ thống "quản lý vụ án điều tra" của cơ quan này.

Một trong những người bị giam giữ, Wilmer Catalan-Ramirez, thợ cơ khí 31 tuổi, bị thương nặng khi sáu điệp viên của ICE xông vào nhà anh hồi tháng 3 năm ngoái mà không có lệnh. Anh được liệt kê trong cơ sở dữ liệu băng đảng địa phương hai lần. Catalan-Ramirez đã trải qua chín tháng trong nhà tù liên bang, cho đến khi thành phố Chicago thừa nhận dữ liệu danh sách có sai sót và đồng ý thả anh ra và hỗ trợ đơn xin thị thực mới. "Những trường hợp này là những ví dụ hoàn hảo về cách cơ sở dữ liệu chứa đầy thông tin chưa được xác minh gây ra những hiểu lầm và có thể phá hủy cuộc sống của mọi người", luật sư của ông Vanessa del Valle thuộc Trung tâm Tư pháp MacArthur thuộc Đại học Northwestern cho biết.

 

Và giải pháp mà Palantir đưa ra – giảm sự phán đoán của con người – tỏ ra khó có thể thực hiện được.

Palantir có số tuổi gấp hai lần số năm mà đa số các công ty khởi nghiệp đã trải qua. Cùng với tất cả mối quan tâm sâu sắc của Palantir đối với quyền riêng tư của cá nhân, biện pháp bảo vệ quan trọng nhất hiện nay, là cố gắng, trong tuyệt vọng, thông qua việc tự động hóa để giảm bớt một yếu tố then chốt, đó chính là sự phán đoán của con người.

Khi Palantir cố gắng thể hiện mình giống như là một công ty phần mềm thông thường với các khách hàng doanh nghiệp, công ty cử ít kỹ sư đi làm việc tại công ty khách hàng, đồng nghĩa với việc phán đoán của con người sẽ ít chiếm vai trò quyết định hơn. Những câu hỏi nhạy cảm, thể hiện mức độ thâm nhập vào cuộc sống của mỗi cá nhân, sẽ được giải đáp bởi trí thông minh nhân tạo và thuật toán học máy. Chỉ có đội ngũ nhỏ bao gồm các kỹ sư bảo mật và tự do dân sự có thể thấy các thông tin này.

“Máy tính không hỏi các câu hỏi đạo đức; nhưng con người thì lại có” là ý kiến của John Grant, một trong những kỹ sư PCL hàng đầu của Palantir và là một người ủng hộ mạnh mẽ cho giáo dục đạo đức bắt buộc cho các kỹ sư. “Tại một công ty lớn như chúng tôi với hàng triệu dòng mã, mọi quyết định nhỏ bé đều có thể có những hàm ý rất lớn”, Grant cho biết thêm tại một cuộc họp riêng tư ở Berkeley năm ngoái.

Sự việc xảy ra với JPMorgan réo lên hồi chuông đầy nghi hoặc. “Những ý tưởng bất chính trở nên tầm thường và dễ dàng thực hiện; mọi người đều là kẻ tình nghi, nên chúng tôi theo dõi mọi thứ. Đó là một cảm giác khá khủng khiếp” - Michael Riley, chuyên gia mạng trước đây đã từng cộng tác với Cavicchia bày tỏ. Mọi thứ đang dần trở nên đáng sợ.

Người dịch: Thùy Dương

Nguồn: Bloomberg