Đã 4 tuần trôi qua từ khi vụ bê bối thông tin của Cambridge Analytica, và một vài bất ngờ đã diễn ra.

Hoặc hoàn toàn chẳng có bất ngờ nào cả. Khủng hoảng chính trị lớn nhất này bắt nguồn từ việc thu thập dữ liệu cá nhân có liên quan trực tiếp đến Facebook. Một ông lớn khác trong công nghệ thu thập dữ liệu là Google vẫn chưa bị cuốn vào "trận chiến" mặc dù Mark Zuckerberg đã xuất hiện ở Washington tuần này để ủng hộ những nhà lập pháp có cái nhìn rộng hơn về tất cả các công ty hoạt động dựa trên dữ liệu đại chúng.

20150821155725-gifs-coming-facebook-posts-1

Sự vụ rò rỉ thông tin của Facebook chính xác là những gì các nhà vận động quyền bảo mật đã cảnh báo trong nhiều năm nay. Tuy nhiên, vụ bê bối này vẫn chưa thể tạo ra một khủng hoảng sâu hơn để trở thành "nền kinh tế giám sát" (surveillance economy).

Tại sao? Sự thiếu lan tỏa trong vụ bê bối này là lí do hiển nhiên nhất mà các chuyên gia đưa ra. Thất bại của Facebook là kết quả của phương pháp tiếp cận bừa bãi trong việc phân phát thông tin người dùng. Kết hợp thêm với sức mạnh "sơ đồ xã hội" (social graph) nơi mạng lưới các kết nối cá nhân được xây dựng, thất bại của Facebook càng tồi tệ hơn. Mặc dù vậy, những điều này vẫn chưa thể châm ngòi cho một cuộc tranh luận lớn hơn theo diện rộng.

Việc gần 100 chính trị gia đã đối mặt với ông Zuckerberg trong 2 phiên điều trần tuần này đã gây ra hàng loạt hoang mang. Họ bày tỏ mối quan tâm lớn về scandal này nhưng vẫn chưa thể đưa ra các câu hỏi liên quan để có được những phản ứng lập luận chặt chẽ.

Hay nói theo cách khác: khi đề cập đến sự lạm dụng dữ liệu cá nhân của trang mạng xã hội lớn nhất thế giới, thật khó để đưa ra những tổn hại nhất định mà Facebook đã gây ra. Nhiều người sẽ cảm thấy có gì đó không ổn nhưng họ không thể đưa ra những lí do xác đáng.

Cambridge Analytica đã kích hoạt một “cơn bão lửa” (firmstorm) cho Facebook. Rò rĩ thông tin với mức độ cao như thế thật sự gây sốc. Tuy hiện tại vẫn chưa có bất kì bằng chứng cho thấy Cambridge Analytica đã thu thập dữ liệu của 50 triệu người dùng Facebook để hỗ trợ ông Donald Trump đắc cử chức tổng thống Mỹ, những nhà đầu tư lớn cũng đã có cái nhìn khác đi đối với ông lớn Facebook.

Nếu Facebook đáng tin cậy, nó đã dung cung cấp dữ liệu cho những nhà phát triển ứng dụng thế này. Từ khi scandal bị vỡ ra, Facebook đã đưa ra các kiểm soát minh bạch hơn để đối phó với những mối lo liên quan đến ứng dụng.

5ace9f3b8a21a.image

Có rất nhiều vấn đề nổi lên trong thời gian Zuckerberg ở Washington. Nhiều người cho rằng Facebook sự thống trị truyền thông của Facebook là do sức mạnh thị trường và ảnh hưởng chính trị quá mức, đôi khi Facebook đã không ngăn chặn một số nội dung nhất định.

Tuy nhiên, thật khó để có thể trả lời câu hỏi trong trường hợp của Cambridge Analytica: việc thu thập thông tin cá nhân đã gây ra những tổn hại cụ thể nào?

Điều này dẫn đến vấn đề mà người ủng hộ quyền riêng tư đã phải đối mặt khi họ tham gia vào các công ty như Google và Facebook. Họ đã thành công khi giúp người dùng Internet hiểu rằng họ đang trở thành sản phẩm mà những nhà quảng cáo rao bán. Nhưng khi những thượng nghị sĩ Hoa Kỳ cáo buộc ông Zuckerberg bán dữ liệu người dùng, ông đã biện hộ một cách dễ dàng. Facebook không bán dữ liệu, nó chỉ sử dụng dữ liệu để đạt được mục tiêu quảng cáo hiệu quả hơn.

Và cũng khó có thể liệt kê các tổn hại khi Facebook dùng dữ liệu để quảng cáo. Hãy xem xét nỗ lực của Privacy International đưa ra những mối nguy hiểm tuần này: “Bạn càng biết nhiều về một ai đó, bạn càng có thể thuyết phục, ảnh hưởng và nhắm đến họ nhiều hơn.” Đây có vẻ đang mô tả mục đích quảng cáo của bất kì công ty nào, và việc hạn chế truy cập và những dữ liệu có sẵn thật sự là không khôn ngoan, giống như việc đặt thần đèn vào lại trong chai.

Sự tức giận của nội bộ Washington đối với cuộc bầu cử ở Nga và mối lo về sức mạnh quá mức của Internet là không thể phủ nhận. Theo luật thì một vài công ty mạng sẽ bị cho ngừng hoạt động, và câu hỏi duy nhất ở đây là công ty nào sẽ bị đánh đổ trước.

Nhưng dựa vào phiên điều trần tuần này ở Washington, đây là một cú đánh cược an toàn và sẽ không có luật lệ về quyền riêng tư nào trên diện rộng ddeeer kiểm soát việc thu thập dữ liệu cá nhân. Những người Mỹ đang tìm kiếm mạng xã hội toàn diện hơn cũng phải đứng về phía Zuckerberg: ông hứa sẽ mở rộng mức độ bảo vệ người sử dụng Facebook toàn cầu tuân theo Luật Bảo vệ Dữ liệu chung châu Âu (Europe’s General Data Protection Regulation) trong tuần này.

Thật khó tưởng tượng nếu những nhà lập pháp Hoa Kỳ chấp nhận hỗ trợ luật pháp từ nước ngoài. Nhưng khi họ không đưa ra bất kì phản ứng nào với sự vụ này, dân chúng xem đã đây là một sự thỏa hiệp.

Người dịch: My Lu

Nguồn: financialtimes