Càng thấu hiểu bản thân mình, bạn sẽ càng ít phán xét người khác hơn

Càng thấu hiểu bản thân mình, bạn sẽ càng ít phán xét người khác hơn - Tariq Ramadan

Tôi nghĩ bản thân tôi khá bình thường, và điều đó không còn làm tôi phiền lòng nữa. Tôi sẽ không bao giờ tìm được cách chữa ung thư hay cứu thế giới. Dù là tôi muốn thấy thế giới trở nên tốt đẹp hơn, và tôi sẵn lòng đóng góp mọi thứ tôi có để giúp thực hiện điều đó. Mặc dù tôi không nhất thiết phải nghĩ bản thân mình bình thường, nhưng nói bình thường thì cũng chẳng có gì sai cả. Tôi chỉ như bao người khác, và thậm chí là những người phi thường cũng thế.

Dưới đây là vài điều đã có tác dụng với tôi.

Tập trung vào giá trị của bản thân hơn là những gì tôi đã làm được khi so sánh với người khác. Tôi đã từng khát khao trở thành người đặc biệt. Và đôi khi tôi đã sa lầy vào việc so sánh mình với những người khác trong nhóm hoạt động xã hội, những người đang làm nên những điều ĐÁNG KINH NGẠC và có tác động mạnh mẽ đến thế giới. Nó thậm chí còn khiến tôi băng khoăn rằng tôi có điểm gì không tốt mà không thể làm nhiều điều đặc biệt hơn họ. Vậy cách duy nhất để giải quyết vấn đề này là ngừng so sánh bản thân với những người đặc biệt. Đối với tôi câu hỏi của tôi không phải là “tôi có giỏi bằng họ không” mà là “tôi có đang sống đúng với những giá trị của mình chưa và nếu chưa thì tôi cần làm gì để thay đổi”.

Hãy nhớ rằng tôi cũng chỉ là con người như bao người khác, và thậm chí là những người phi thường cũng vậy. Tôi cũng nghĩ có những người bình thường là những người hùng thầm lặng. Những người cố gắng mỗi ngày để làm tốt những gì họ làm, cho dù những gì họ đang làm không có gì mới mẻ cả. Những người làm việc “đúng”, bởi vì nó “đúng”, chứ không phải vì những giá trị nó mang lại. Họ làm mà không quan tâm đến việc liệu có ai đang nhìn vào họ hay không. Những người tập trung vào việc trở thành những ông bố bà mẹ tốt, trở nên tương xứng với giá trị của chính họ, vâng vâng và vâng vâng. Thế giới cần những người này không kém gì việc cần những người phi thường và sáng tạo. Nhưng đối với tôi, kiểu giá trị này cực kỳ khó để đo lường, vì vậy cần một lòng tin rất lớn để chấp nhận rằng những người bình thường cũng có những giá trị không thể đo lường được (ví dụ như chúng ta không thể thấy những tác động song song của nhiều lựa chọn khác nhau). Tôi biết rằng việc đơn giản là chính mình đã giúp những người khác trở thành những người tốt hơn (họ đã nói với tôi như vậy). Và, nghĩ cho cùng, những người đặc biệt cũng chỉ là con người, như tôi và bạn. Chúng ta đều trải nghiệm qua tất cả những nỗi sợ, thiếu tự tin, lo lắng, phấn khích, tức giận, nỗi đau, vâng vâng, và tất cả chúng ta đều phạm sai lầm, có bản án, có lòng trắc ẩn và sự độc ác.

Chấp nhận những hậu quả từ sự lựa chọn của mình. Một điều khác nữa mà tôi phải đề cập đến là những lựa chọn tôi đã đưa ra đóng vai trò như thế nào trong việc dẫn đến một kết quả phi thường. Nhiều người đặc biệt giống như những con vịt trên mặt nước – trông có vẻ như đang lướt nhẹ trên bề mặt nhưng thực chất lại đang làm việc cật lực để ít nhất không bị đẩy tụt về sau, và sau đó lội ngược dòng còn mệt hơn nữa. Đây là một phân tích về "chi phí - lợi nhuận" giữa mức độ làm việc chăm chỉ của chính bạn, những thứ bạn chú trọng vào, và những thứ khác. Đôi khi không phải là Tôi không muốn điều đó, mà là Tôi không muốn làm những việc “có thể cần thiết” để đạt được nó.  Làm việc bù đầu bù cổ không đảm bảo mang lại sự thành công hay hạnh phúc. Và thành công đôi khi cũng không chắc sẽ hạnh phúc.

Nhận ra những thứ nào nằm ngoài tầm kiểm soát của bản thân. Đôi khi may mắn đóng góp một phần lớn trong việc trở nên đặc biệt. Đúng nơi đúng lúc. Gặp may. Hoàn cảnh lịch sử hoặc vị trí. Có vài bài viết khá thực tế về những bước cụ thể để gia tăng vận may trong cuộc sống. Và cũng có những điều, không phải lỗi của tôi nhé, nhưng lại cản bước tôi đến thành công, mặc dù không đến mức biến mọi thứ thành "không thể". Tôi nghĩ hầu hết mọi người đều có nhiều thứ họ cần phải tìm cách vượt qua, một số người có nhiều hơn những người khác, và chúng ta có thể để những chướng ngại ấy cản trở chúng ta, hoặc làm gì đấy với chúng, hoặc chấp nhận rằng chúng ta có khả năng giải quyết và, cũng có thể chọn không làm.

Thoát khỏi những ràng buộc của xã hội để có thể trở thành những cá nhân độc nhất. Một vài bất mãn của tôi đối với sự bình thường đến từ mẹ tôi. Bà thường nói với tôi những điều như “Tại sao lại làm nghề y tá trong khi con có thể trở thành bác sĩ?” hay “Tại sao lại làm thư ký trong khi con có thể trở thành luật sư?”. Đối với bà những thứ tôi thích không bao giờ đủ tốt. Những việc ấy hoàn toàn đi ngược với những gì tôi cần để có thể thấy tự hài lòng với bản thân, và lúc đó tôi cũng biết rằng mình thật sự không muốn làm những nghề mà mẹ tôi cho là cao giá hơn ấy. Xã hội chúng ta hay đánh giá cao những người phi thường, và với lý do khá chính đáng rằng những người này thường có ích cho nhân loại. Nhưng xã hội cũng đánh giá việc đua đòi để "giữ mặt mũi", và người ta có thể bị nhầm lẫn về cái gì mới thật sự là phi thường. Vậy tại sao bạn lại muốn trở nên đặc biệt? Bạn làm gì hay tự nói gì với bản thân khi bạn không được như vậy? Không được vậy thì gặp hậu quả gì? Chính bạn thấy vậy, hay là do tác nhân bên ngoài ảnh hưởng đến bạn? Hay thật ra bạn chỉ muốn sự công nhận, hoặc muốn được yêu thương, gần gũi và nghĩ rằng trở nên đặc biệt thì những điều đó sẽ đến với mình? Hay là một điều gì khác?

Thoát ra khỏi khuôn khổ phi thường và bình thường. Tôi nhận ra rằng phán xét người khác theo khuôn khổ càng nhiều, thì việc ấy càng khiến tôi tự phán xét mình, (ví dụ mập và ốm, đẹp và xấu, giỏi và dở, bình thường và đặc biệt). Đó là một thói quen khó bỏ. Tiêu chuẩn đo lường yêu thích của tôi bây giờ là  “Tôi có thường thấy thoải mái khi bên cạnh người hay không?”, không màng đến thành tích hay diện mạo bên ngoài của họ. Tôi có thể từ bỏ tiêu chuẩn ấy và bước vào khuôn khổ phi thường và bình thường, nhưng với tôi, việc so sánh hay đánh giá người ta không có ích lợi gì cả. Tôi đã gặp vài kẻ dở hơi khá "phi thường", và thế thì tôi thà ở cạnh người “bình thường” còn hơn. Nhưng nói chung, yếu tố bình thường hay phi thường không có mấy giá trị khi tôi xem xét việc có nên chơi với người nào đó hay không.

Tôi có thể làm gì để giúp đỡ những người khác? Bạn có thể tự hỏi mình rằng: “Nếu bạn biết một người đang làm điều gì đó đặc biệt, bạn sẽ giúp họ bằng cách nào?”. Với tôi, tôi rất thích giúp đỡ, dù người đó có đặc biệt hay không, nếu tôi có thể (bởi vì không phải lúc nào tôi cũng có thể giúp, tôi thậm chí không phải lúc nào cũng muốn giao tiếp với người khác). Giúp đỡ không phải là những điều bạn muốn làm cho họ, mà là những điều thực sự có ích với họ. Tôi đã trăn trở khá nhiều về ý nghĩ này, nhưng tôi cũng nhận ra  một vấn đề về động lực giúp đỡ - rằng nhiều người giúp đỡ dựa trên góc nhìn cá nhân của chính họ của họ nhiều hơn là những thứ thật sự có ích đối với người được giúp. Có thể tôi đã giúp được nhiều người hơn nếu tôi không quá quan tâm đến cái động lực ấy. Nhưng cũng có thể là là đôi khi không làm gì lại có ích hơn những thứ tôi nghĩ là có ích.

Đối tốt và thấu hiểu bản thân (khi có thể). Điều đó không có nghĩa là để bản thân thoải mái thoát tội, bê tha, mà là tự nhìn nhận bản thân với sự tử tế và thấu hiểu những nỗi đau mà mình đang gặp phải. Cách này có thể sẽ có ích với bạn: Nếu bạn tưởng tượng bạn đang nói chuyện với một người bạn hoặc một đứa trẻ, và đứa trẻ đang nói cho bạn biết về cảm giác "chỉ là một người bình thường", thì thay vì cố gắng "thay đổi" đứa trẻ ấy, bạn có thể sẽ đồng cảm và thấu hiểu những nỗi đau mà đứa bé ấy đã phải trải qua để có thể nhận ra được rằng "mình chỉ là một người bình thường". Cảm giác ấy không hề ổn tí nào cả. Nếu đó là một đứa trẻ thân thuộc với bạn, có thể bạn sẽ vẫn mến chúng, bất kể là chúng bình thường hay phi thường. Và có thể, tưởng tượng bạn đang nói chuyện với chính mình. Hãy cho bản thân mình thấy sự tử tế và thấu hiểu, và nếu đúng, hãy yêu bản thân mình.

Tôi nói rằng "khi có thể", vì tôi nhận ra rằng không phải lúc nào cũng có thể thấu hiểu và đối tốt với bản thân hay người khác. Tôi biết không phải lúc nào mình cũng có thể được như vậy. Tùy ngày, tùy tình huống, tùy khả năng vào lúc ấy, vâng vâng và vâng vâng. Vậy nên tôi luôn cố gắng luyện tập suy nghĩ theo hướng này.

Alexis Bright