Một khảo sát MIT trên tạp chí Science hôm qua đã công bố một điều mà nhiều người có lẽ đã biết từ lâu: người dùng Twitter có vai trò to lớn hơn nhiều so với các robot mạng trong việc truyển bá thông tin sai lệch.

Sử dụng khoảng 126,000 mẫu dữ liệu của khoảng 3 triệu người dùng, tức phần lớn cộng đồng Twitter, chia sẻ trong vòng mười năm qua được cung cấp bởi Twitter, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng tin tức giả tiếp cận tới người dùng nhanh gấp 20 lần so với những nội dung xác thực. Cuộc nghiên cứu tập trung vào Twitter, nhưng hoàn toàn có thể kết luận rằng kết quả này có thể áp dụng cho phần lớn các mạng xã hội đang được sử dụng phổ biến. Trong một thời gian ngắn, chúng ra đã tạo ra một hệ thống cho phép và khuyến khích chúng ta chia sẻ thông tin, trong khi cùng lúc chối bỏ bất kì trách nhiệm nào về việc giáo dục những người sử dụng nó. Điều gì có thể sai lệch ở đây?

google-fake-news

Sẽ chẳng có gì ngạc nhiên nếu như một giáo sư như tôi nói rằng sự thiếu giáo dục trong việc sử dụng các mạng xã hội là vấn đề ở đây: Nếu công cụ duy nhất mà bạn có là cái búa, mọi vấn đề đều sẽ trở thành cây đinh… nhưng tôi tin rằng đây là một vấn đề đã nổi lên được một thời gian dài, trong khi nền giáo dục chẳng mấy thay đổi trong những thập kỷ qua. Nói một cách ngắn gọn, nền giáo dục của chúng ta vẫn vận hành theo cách nó đã từng vận hành thời cha ông chúng ta: chúng ta học theo sách giáo khoa, ghi nhớ rồi lại chép ra những nội dung trong đó khi bước vào kì thi.

Chúng ta vẫn vận hành theo cơ sở mà kiến thức được bảo quản trong các kho chứa, thường là một quyển sách hoặc một giáo viên. Sự phụ thuộc vào sách giáo khoa này đã làm méo mó nền giáo dục, khiến cho nó dễ bị truyền bá. Tuy nhiên, trên tất cả, sách giáo khoa đã khiến cho chúng ta bị phụ thuộc vào một nguồn thông tin nhất định, không cho chúng ta cơ hội phát triển những tiêu chuẩn riêng của mình. Nơi duy nhất mà người ta được dạy cách tìm kiếm thông tin là tại các khóa học Khoa học Thông tin và Báo chí. Trong thời đại mà chúng ta bị ngập trong thông tin, hơn bao giờ hết học sinh cần những kỹ năng tìm kiếm đó.

digital-obesity-Gerd-Leonhard-Futurist-Technology-Humanity.007

Sự thật đáng buồn là chúng ta có xu hướng tin vào bất kì điều gì hiển thị trên màn hình, chấp nhận kết quả đầu tiên mà công cụ tìm kiếm đưa ra, và chỉ sẵn lòng chia sẻ thông tin trên mạng xã hội, có lẽ là với hi vọng có thể tăng độ nổi tiếng của bản thân. Nếu chúng ta nhìn thấy điều đó thu hút sự chú ý hay trùng khớp với thế giới quan của chúng ta, ta chia sẻ nó, mà chẳng cần kiểm tra trước. Và đương nhiên, nếu như mọi người đều chia sẻ điều gì đó, thì hẳn là nó đúng, phải không? Nhưng như đã thấy trong cuộc bầu cử Hoa Kỳ 2016, lỗ hổng tích hợp này của mạng xã hội đã được khai thác thành công, và thủ phạm không phải là robot tìm kiếm hay những tài khoản giả mạo được điều khiển từ Nga hoặc Balkans, mà là sự cả tin một cách tập thể của chúng ta.

170217-whitney-trump-fake-news-tease_kpakpl

Đó là lí do vì sao chúng ta nên dừng việc coi sách giáo khoa như kho tàng sự thật. Giáo dục, kể từ bậc tiểu học, cần xoay quanh việc phát triển kĩ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin trực tuyến. Học sinh cần được dạy rằng sự thật không được tìm thấy trong các trang của cuốn sách này hay cuốn sách nọ, mà thay vào đó nó ở ngoài kia, và sẽ được tìm thấy nếu chúng ta dành thời gian và sử dụng những kỹ năng cần thiết. 

no-book-zone

Ngày nay, học tập có nghĩa là quản lý lượng thông tin không ngừng tăng lên và có khả năng phân biệt tốt xấu, đúng sai, đồng nghĩa với việc sử dụng nhiều nguồn và chấp nhận rằng giáo viên chỉ là một mắt xích của kiến thức. Một người hoàn toàn có thể bị đặt nghi vấn mà thôi. Kiến thức nên ngừng được coi là một thứ gì đó có thể bị thao túng một cách thương mại, và nó chắc chắn không thể được quyết định bởi cha mẹ hay thầy cô, những người có thành kiến riêng của mình. Một cuốn sách, một giáo viên, một tờ báo, một chính quyền hay cha mẹ của các em không bao giờ có thể là nguồn thông tin độc nhất, bởi kiến thức còn ở ngoài thế giới rộng lớn kia, không ngừng tiến hóa.

Công nghệ sẽ không giúp chúng ta giải quyết vấn đề gốc rễ của sự sẵn lòng chia sẻ thông tin sai lệch. Điều đó chỉ đến thông qua sự giáo dục. Công nghệ có thể hạn chế sự lan truyền thông tin giả bằng cách phát hiện ra các mô hình khuếch tán, nhưng con người sẽ được yêu cầu kiểm tra sự thật: chúng ta sẽ không bao giờ tìm ra được những thuật toán sự thật: điều đó chỉ tăng thêm nguy cơ đi vào vết xe đổ trước đó. Chỉ bằng cách điều chỉnh hệ thống giáo dục, và ngay bây giờ, sao cho phù hợp với thời đại không ngừng thay đổi mà chúng ta đang sống, ta mới có thể ngăn chặn sự lan truyền của tin tức giả.


Enrique Dans - Giáo sư Cải cách taị Trường Kinh tế IE.

Người dịch: Ngọc Diệp

Nguồn: Forbes